Cơ hội việc làm tại Nhật không chỉ tập trung ở thành phố lớn

Khi nói đến làm việc tại Nhật Bản, nhiều người thường nghĩ trước tiên đến Tokyo, Osaka hoặc những thành phố có đông người nước ngoài sinh sống. Tuy nhiên, thị trường lao động Nhật Bản không chỉ nằm ở các đô thị lớn.

Tại Hokkaido, Tohoku và Hokuriku, dân số giảm, già hóa và tình trạng người trẻ chuyển đến thành phố đang ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều ngành nghề địa phương. Nông nghiệp, thủy sản, chế biến thực phẩm, sản xuất, xây dựng, chăm sóc và du lịch đều cần thêm người để duy trì hoạt động.

Trong bối cảnh đó, lao động nước ngoài ngày càng tham gia sâu hơn vào môi trường làm việc tại các địa phương. Họ không chỉ đảm nhận những công việc đang thiếu người mà còn góp phần duy trì hoạt động sản xuất, dịch vụ và đời sống của khu vực.

Tính đến cuối tháng 10 năm 2025, Nhật Bản có khoảng 2,57 triệu lao động nước ngoài. Trong đó, người Việt Nam là nhóm đông nhất với 605.906 người, chiếm 23,6% tổng số lao động nước ngoài. Điều này cho thấy người Việt đã trở thành một phần đáng kể của thị trường lao động Nhật Bản, bao gồm cả những khu vực ngoài các thành phố lớn.

Mức độ thiếu nhân lực và nhu cầu lao động nước ngoài có thể được nhìn nhận tương đối như sau:

Mỗi khu vực có một môi trường lao động khác nhau

Dù đều đang đối mặt với tình trạng thiếu nhân lực, Hokkaido, Tohoku và Hokuriku không có cùng cơ cấu ngành nghề. Điều kiện tự nhiên, sản phẩm địa phương và lịch sử phát triển công nghiệp tạo nên môi trường làm việc riêng tại từng vùng.

Hokkaido: Nông nghiệp và chế biến thực phẩm giữ vai trò lớn

Hokkaido là một trong những khu vực cung cấp thực phẩm lớn của Nhật Bản. Nông nghiệp, chăn nuôi, thủy sản, chế biến thực phẩm và du lịch là những ngành quan trọng đối với kinh tế địa phương.

Trong nông nghiệp, lao động nước ngoài tham gia vào nhiều công đoạn như thu hoạch rau củ, phân loại nông sản, chế biến sau thu hoạch và hỗ trợ quản lý nông trại. Khoai tây, hành tây, cà rốt và các sản phẩm liên quan đến chăn nuôi là những lĩnh vực có nhiều công việc tại Hokkaido.

Ngành chế biến thực phẩm cũng có nhu cầu nhân lực lớn, đặc biệt trong chế biến thủy sản, sản phẩm từ sữa và thực phẩm đông lạnh. Công việc tại nhà máy không chỉ yêu cầu thực hiện đúng thao tác mà còn liên quan đến vệ sinh, kiểm soát chất lượng và tuân thủ quy trình an toàn.

Đặc điểm của Hokkaido là diện tích rộng và các cơ sở sản xuất có thể nằm xa khu dân cư. Vì vậy, môi trường làm việc thường gắn chặt với nơi ở, phương tiện di chuyển và điều kiện sinh hoạt hằng ngày.

Tohoku: Nhu cầu trải rộng trên nhiều ngành

Tohoku là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng rõ rệt của dân số giảm, người trẻ rời địa phương và thiếu người kế nghiệp. Môi trường lao động tại đây không tập trung vào một ngành duy nhất mà trải rộng từ nông nghiệp, thực phẩm đến sản xuất, chăm sóc và xây dựng.

Tại Miyagi và Fukushima, nhiều công việc liên quan đến chế biến thực phẩm, linh kiện điện tử, gia công máy móc và kiểm tra sản phẩm. Các công việc sản xuất thường có quy trình cụ thể, trong đó an toàn lao động, tiêu chuẩn chất lượng và cách báo cáo tại hiện trường giữ vai trò quan trọng.

Ở những khu vực có tỷ lệ người cao tuổi lớn, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực chăm sóc cũng tăng lên. Môi trường chăm sóc khác với công việc nhà máy vì người lao động phải thường xuyên giao tiếp với người sử dụng dịch vụ và đồng nghiệp.

Khả năng hiểu hướng dẫn, báo cáo tình trạng và sử dụng tiếng Nhật trong những tình huống thực tế có ảnh hưởng trực tiếp đến công việc. Vì vậy, môi trường lao động trong ngành chăm sóc không chỉ dựa vào kỹ năng thao tác mà còn đòi hỏi quá trình học ngôn ngữ và thích nghi với cách giao tiếp tại nơi làm việc.

Hokuriku: Môi trường sản xuất và kỹ thuật phát triển

Hokuriku, gồm Niigata, Toyama, Ishikawa và Fukui, có quy mô dân số không lớn nhưng là khu vực tập trung nhiều doanh nghiệp sản xuất. Máy công cụ, gia công kim loại, linh kiện điện tử, dệt may và hóa chất là những ngành có vị trí quan trọng.

Lao động nước ngoài tại Hokuriku đang tham gia vào các công việc như gia công chính xác, vận hành máy móc, kiểm soát chất lượng và hỗ trợ sản xuất. Những công việc này thường cần thời gian để làm quen với thiết bị, tiêu chuẩn sản phẩm và quy trình của từng doanh nghiệp.

Khi kinh nghiệm được tích lũy, phạm vi công việc có thể mở rộng từ thao tác cơ bản sang nhiều công đoạn khác trong dây chuyền sản xuất. Đối với những người có học vấn, kinh nghiệm và nội dung công việc phù hợp, các lĩnh vực như thiết kế máy móc, thiết kế bằng máy tính hoặc kỹ thuật điện cũng có thể trở thành hướng phát triển.

Tuy nhiên, khả năng làm công việc kỹ thuật không được quyết định bởi quốc tịch. Nội dung công việc, kinh nghiệm thực tế, năng lực cá nhân và tư cách lưu trú phải phù hợp với nhau.

Nhu cầu nhân lực phản ánh đặc điểm của từng vùng

Dựa trên đặc điểm ngành nghề và tình hình nhân lực tại từng khu vực, nhu cầu đối với lao động Việt Nam có thể được nhìn nhận như sau:

Hokkaido có nhu cầu cao trong nông nghiệp và thực phẩm. Tohoku có cơ cấu rộng hơn, từ nông nghiệp, sản xuất đến chăm sóc và xây dựng. Hokuriku nổi bật với môi trường sản xuất, gia công và kỹ thuật.

Sự khác nhau này cũng dẫn đến khác biệt trong cách làm việc. Công việc nông nghiệp chịu ảnh hưởng nhiều bởi mùa vụ và điều kiện tự nhiên. Chế biến thực phẩm yêu cầu tuân thủ vệ sinh và chất lượng. Sản xuất cần hiểu quy trình, an toàn và thiết bị. Chăm sóc yêu cầu khả năng giao tiếp trong nhiều tình huống.

Vì vậy, khi nhìn vào thị trường lao động địa phương, không thể chỉ xem số lượng công việc. Nội dung lao động, cách đào tạo và điều kiện sinh hoạt xung quanh nơi làm việc cũng là một phần của môi trường đó.

Làm việc tại địa phương gắn liền với môi trường sống

Tại các thành phố lớn, giao thông công cộng, bệnh viện, cửa hàng và cơ quan hành chính thường tập trung trong phạm vi tương đối gần. Ở địa phương, khoảng cách giữa nơi ở và nơi làm việc có thể xa hơn, trong khi số lượng tàu điện hoặc xe buýt ít hơn.

Điều này khiến phương tiện đi lại trở thành một phần quan trọng của đời sống lao động. Việc đi làm, mua sắm, đến bệnh viện hoặc thực hiện thủ tục hành chính có thể cần sự hỗ trợ trong thời gian đầu.

Nhà ở cũng liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì công việc. Không chỉ là có chỗ ở, người lao động còn cần biết khoảng cách đến nơi làm việc, phương tiện sử dụng, cách xử lý khi gặp vấn đề và những quy tắc sinh hoạt tại địa phương.

Tiếng Nhật không chỉ được sử dụng trong giờ làm. Người lao động cần giao tiếp khi báo cáo công việc, xác nhận an toàn, trao đổi về sức khỏe, đến bệnh viện hoặc thực hiện các thủ tục trong cuộc sống.

Vì vậy, môi trường tiếp nhận lao động nước ngoài tại địa phương thường bao gồm nhiều yếu tố:

• Hướng dẫn công việc và an toàn.
• Hỗ trợ tiếng Nhật trong những tình huống thực tế.
• Nhà ở và phương tiện đi lại.
• Thông tin về bệnh viện, mua sắm và thủ tục hành chính.
• Người có thể trao đổi khi gặp khó khăn.
• Kết nối với đồng nghiệp và cộng đồng địa phương.

Điều kiện cụ thể không giống nhau giữa các doanh nghiệp và khu vực. Có nơi đã có kinh nghiệm tiếp nhận lao động nước ngoài và xây dựng được hệ thống hỗ trợ. Cũng có nơi vẫn đang trong quá trình chuẩn bị và điều chỉnh.

Vai trò của lao động nước ngoài đang dần thay đổi

Trước đây, lao động nước ngoài tại địa phương thường được nhìn nhận chủ yếu như một giải pháp bổ sung nhân lực trong những công việc thiếu người. Hiện nay, vai trò đó đang dần mở rộng.

Khi làm việc lâu hơn và tích lũy kinh nghiệm, một người có thể đảm nhận thêm nhiều công đoạn, hỗ trợ hướng dẫn nhân viên mới hoặc tham gia vào việc duy trì chất lượng tại hiện trường.

Quá trình này có thể được hình dung như sau:

1. Bắt đầu công việc
2. Học thao tác và quy tắc cơ bản
3. Mở rộng phạm vi phụ trách
4. Hỗ trợ đồng nghiệp và nhân viên mới
5. Đảm nhận công việc chuyên môn hoặc vai trò tại hiện trường

Đây không phải con đường tự động dành cho tất cả mọi người. Kết quả phụ thuộc vào nội dung công việc, năng lực cá nhân, quá trình đào tạo và cách doanh nghiệp sử dụng nhân lực.

Dù vậy, sự thay đổi này cho thấy lao động nước ngoài không chỉ xuất hiện trong những vị trí tạm thời. Tại một số doanh nghiệp, họ đang trở thành những người hiểu công việc, nắm được quy trình và góp phần duy trì hoạt động của hiện trường.

Các chính sách tiếp nhận lao động nước ngoài tại Nhật Bản cũng đang chuyển dần sang hướng chú trọng hơn đến đào tạo kỹ năng và khả năng làm việc lâu dài. Điều này khiến môi trường đào tạo, hỗ trợ tiếng Nhật và phát triển nghề nghiệp ngày càng trở nên quan trọng.

Dựa trên tình hình hiện nay, những lĩnh vực sau được dự đoán sẽ tiếp tục có nhu cầu nhân lực lớn tại địa phương:

Những ngành này có quan hệ trực tiếp với đời sống, sản xuất và cơ sở hạ tầng tại các địa phương. Tuy nhiên, nhu cầu cao không có nghĩa mọi vấn đề về nhân lực sẽ được giải quyết chỉ bằng việc tiếp nhận thêm lao động nước ngoài.

Để người lao động có thể tiếp tục làm việc, họ cần có cơ hội học công việc, sử dụng tiếng Nhật, ổn định đời sống và nhìn thấy khả năng phát triển trong tương lai.

Lao động nước ngoài đang trở thành một phần của địa phương

Tại Hokkaido, Tohoku và Hokuriku, dân số giảm và thiếu nhân lực đang ảnh hưởng đến nhiều ngành nghề quan trọng. Trong môi trường đó, lao động nước ngoài ngày càng xuất hiện trong nông nghiệp, thực phẩm, sản xuất, chăm sóc, xây dựng và du lịch.

Họ không chỉ làm việc trong doanh nghiệp mà còn sinh sống, sử dụng dịch vụ và xây dựng các mối quan hệ tại địa phương. Vì vậy, môi trường lao động và môi trường sống không thể tách rời nhau.

Việc tiếp nhận lao động nước ngoài cũng không nên dừng lại ở mục tiêu bổ sung số người còn thiếu. Khi có điều kiện phù hợp để học công việc, giao tiếp và ổn định cuộc sống, người lao động có thể tích lũy kỹ năng, mở rộng vai trò và trở thành một phần lâu dài của doanh nghiệp cũng như cộng đồng.

Lao động nước ngoài không phải là giải pháp duy nhất cho tình trạng dân số giảm tại Nhật Bản. Tuy nhiên, trong nhiều ngành đang thiếu người, họ đã trở thành một lực lượng quan trọng giúp duy trì công việc và đời sống tại các khu vực địa phương.