Khó khăn sau khi vào công ty không chỉ đến từ năng lực cá nhân

Khi tìm việc tại Nhật, nhiều ứng viên thường tập trung vào việc làm sao để được nhận: chuẩn bị CV, luyện phỏng vấn, học tiếng Nhật, tìm công ty phù hợp với visa và kinh nghiệm của mình. Nhưng sau khi vào công ty, một giai đoạn khác mới bắt đầu: làm sao để hiểu công việc, giao tiếp tốt với cấp trên, báo cáo đúng lúc và duy trì sự ổn định trong môi trường mới.

Trong thực tế, không ít người Việt sau khi vào công ty Nhật cảm thấy áp lực vì những điều tưởng như nhỏ: không hiểu hết chỉ thị, không biết khi nào nên hỏi lại, sợ báo cáo sai, sợ làm phiền người khác, hoặc cảm thấy cô đơn khi sống và làm việc ở khu vực xa trung tâm.

Tiếng Nhật trong công việc khác với tiếng Nhật để đi phỏng vấn

Một trong những khó khăn lớn nhất sau khi vào công ty là giao tiếp bằng tiếng Nhật. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở từ vựng hay ngữ pháp. Tiếng Nhật trong công việc đòi hỏi người lao động phải hiểu được ý định phía sau chỉ thị, phân biệt mức độ ưu tiên, biết khi nào cần báo cáo và biết cách xác nhận lại khi chưa rõ.

Trong công ty Nhật có nhiều cách nói không trực tiếp. Những câu như “làm sớm giúp tôi”, “xử lý trong phạm vi có thể”, “kiểm tra qua một chút” có thể khiến người nước ngoài khó hiểu chính xác cần làm đến mức nào, bao giờ xong, việc nào quan trọng hơn.

Vì vậy, có bằng cấp tiếng Nhật hoặc có thể giao tiếp trong đời sống hằng ngày chưa chắc đã đủ để làm việc thuận lợi ngay từ đầu. Tiếng Nhật trong công việc là một kỹ năng riêng. Nó bao gồm cách nghe chỉ thị, cách xác nhận, cách báo cáo và cách trao đổi khi gặp vấn đề.

Vì sao nhiều người trả lời “vâng” dù chưa hiểu hết?

Trong môi trường làm việc, có người dù chưa hiểu hết vẫn trả lời “vâng”. Điều này không phải lúc nào cũng vì thiếu trách nhiệm. Nhiều khi, người lao động sợ bị đánh giá là kém, sợ bị trách mắng, sợ làm phiền cấp trên hoặc không biết hỏi lại như thế nào cho tự nhiên.

Đặc biệt trong giai đoạn mới vào công ty, quan hệ với cấp trên và đồng nghiệp chưa đủ thân. Nếu tiếng Nhật chưa tự tin, việc nói “em chưa hiểu” hoặc “anh/chị có thể giải thích lại được không” có thể tạo cảm giác rất áp lực.

Tuy nhiên, nếu không hỏi lại, rủi ro sẽ lớn hơn. Công việc có thể bị làm sai, báo cáo bị chậm, hoặc cấp trên hiểu rằng bạn đã nắm được nội dung. Khi đó, vấn đề nhỏ ban đầu có thể trở thành lỗi lớn hơn.

Vì vậy, ứng viên nên tập thói quen xác nhận lại bằng những câu đơn giản. Không cần nói quá phức tạp. Chỉ cần có thể nói rõ: “Tôi hiểu là bước tiếp theo cần làm việc này, đúng không?”, “Hạn là ngày này, đúng không?”, “Phần này tôi chưa chắc, anh/chị có thể giải thích thêm được không?”. Những xác nhận nhỏ như vậy giúp giảm rất nhiều hiểu lầm trong công việc.

Môi trường làm việc ảnh hưởng lớn đến việc có dám hỏi hay không

Việc báo cáo, liên lạc, trao đổi không chỉ phụ thuộc vào bản thân người lao động. Bầu không khí trong công ty cũng ảnh hưởng rất lớn. Nếu nơi làm việc thân thiện, cấp trên dễ nói chuyện, đồng nghiệp sẵn sàng giải thích, người mới sẽ dễ hỏi hơn khi chưa hiểu.

Ngược lại, nếu mỗi lần hỏi đều bị tỏ ra khó chịu, hoặc nếu không khí trong công ty quá căng thẳng, người lao động sẽ có xu hướng im lặng. Điều này không chỉ xảy ra với người nước ngoài, mà cả nhân viên trẻ người Nhật cũng có thể gặp.

Với ứng viên người nước ngoài, sự khác biệt ngôn ngữ và văn hóa khiến rào cản này lớn hơn. Vì vậy, khi chọn công ty, không nên chỉ nhìn vào lương, ngành nghề hay địa điểm. Cần quan sát xem công ty có môi trường trao đổi cởi mở không, người phỏng vấn có giải thích rõ không, khi bạn hỏi lại họ có phản ứng tích cực không.

Làm việc ở khu vực ngoài thành phố lớn có thể khó hơn vì yếu tố đời sống

Nhiều người Việt làm việc ở các khu vực ngoài thành phố lớn. Đây có thể là cơ hội tốt vì chi phí sinh hoạt thấp hơn, cạnh tranh ít hơn, và có những công ty thật sự cần nhân lực ổn định. Tuy nhiên, làm việc ở thành phố nhỏ, ngoại thành hoặc nơi xa trung tâm cũng có những khó khăn riêng.

Ở một số khu vực, cộng đồng người Việt ít hơn, nơi giải trí ít hơn, cơ hội giao tiếp bằng tiếng Việt ít hơn, việc đi lại cũng bất tiện hơn. Nếu làm việc tại những vùng có mùa đông lạnh, tuyết nhiều hoặc khí hậu khác biệt, áp lực đời sống có thể tăng lên.

Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tinh thần và khả năng gắn bó với công việc. Có trường hợp công việc không quá tệ, nhưng cuộc sống ngoài giờ làm quá cô đơn, khiến người lao động cảm thấy khó tiếp tục lâu dài.

Vì vậy, trước khi nhận việc ở khu vực ngoài thành phố lớn, ứng viên nên tự hỏi: mình có thể sống ở nơi này không, cuối tuần sẽ sinh hoạt thế nào, có ai để trao đổi khi gặp khó khăn không, công ty có hỗ trợ đời sống ở mức nào. Đánh giá công việc không nên chỉ dừng ở nội dung làm việc, mà cần nhìn cả môi trường sống xung quanh.

Thời đại SNS khiến cách chọn công ty thay đổi

Hiện nay, nhiều ứng viên tìm hiểu thông tin qua Facebook, TikTok, Zalo hoặc cộng đồng người Việt. Điều này khiến việc chọn công ty khác trước rất nhiều. Người lao động không chỉ nhìn vào thông tin tuyển dụng, mà còn muốn biết công ty đó có đối xử tốt không, môi trường có ổn không, có người Việt từng làm ở đó chưa, có vấn đề gì cần chú ý không.

Đây không phải là chuyện “người trẻ bị SNS chi phối”. Đơn giản là cách con người tiếp nhận thông tin đã thay đổi. Khi có nhiều kênh để tham khảo hơn, ứng viên cũng có xu hướng so sánh và cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định.

Tuy nhiên, ứng viên cũng cần tỉnh táo khi đọc thông tin trên mạng. Không phải trải nghiệm của một người luôn đúng với tất cả mọi người. Có những công ty thật sự có vấn đề, nhưng cũng có những trường hợp xuất phát từ hiểu lầm, kỳ vọng không khớp hoặc cách giao tiếp chưa phù hợp.

Khác biệt thế hệ cũng tạo ra rào cản giao tiếp

Trong công ty Nhật, bạn có thể làm việc với nhiều thế hệ khác nhau. Có người quen trao đổi trực tiếp, có người thích hướng dẫn bằng cách làm mẫu, có người dùng chat thường xuyên, cũng có người cho rằng việc quan sát và tự hiểu là điều bình thường.

Sự khác biệt này không chỉ là khác biệt giữa người Nhật và người Việt. Nó còn là khác biệt giữa các thế hệ, giữa cách học cũ và cách tiếp nhận thông tin mới, giữa người đã quen với môi trường công ty lâu năm và người mới bước vào xã hội Nhật.

Vì vậy, nếu cảm thấy cấp trên “khó hiểu” hoặc đồng nghiệp “khó gần”, không nên vội kết luận rằng công ty không tốt. Trước tiên, cần quan sát cách mọi người trao đổi, cách họ báo cáo, cách họ hỏi lại và cách họ xử lý khi có vấn đề.

Hiểu cách giao tiếp của công ty là một phần quan trọng trong quá trình thích nghi. Khi chưa rõ, hãy hỏi bằng cách cụ thể. Khi gặp khó khăn, hãy trao đổi sớm. Khi nhận chỉ thị, hãy xác nhận lại bằng nội dung công việc thay vì chỉ trả lời “vâng”.

Chuẩn bị trước sẽ giúp công việc bớt khó hơn

Làm việc tại Nhật không chỉ là có việc làm. Sau khi vào công ty, ứng viên cần học cách giao tiếp trong công việc, hiểu cách báo cáo, biết hỏi lại khi chưa rõ, đánh giá môi trường sống và thích nghi với cách vận hành của tổ chức.

Những khó khăn như tiếng Nhật, báo cáo chậm, sợ hỏi lại, cô đơn khi sống xa trung tâm hay khác biệt trong cách giao tiếp đều có nguyên nhân. Nếu không hiểu, mọi thứ sẽ trở nên nặng nề. Nhưng nếu chuẩn bị trước, nhiều vấn đề có thể được giảm bớt.

Điều quan trọng không phải là tự trách mình yếu kém, cũng không phải đổ lỗi hoàn toàn cho công ty. Điều quan trọng là hiểu mình đang bước vào môi trường nào, cần chuẩn bị điều gì và nên trao đổi ra sao khi gặp khó khăn.